Wat staat er op de kaart.

Dit klinkt als het begin van een belevenis van een fijnproever en dat is het ook, alleen niet voor culinaire liefhebbers, maar voor mensen die geïnteresseerd zijn in geschiedenis en oude kaarten.

Als je een historische kaart bestudeert, biedt die soms veel informatie. Het geeft de mogelijkheid je voor te stellen hoe de streek er vroeger uit zag. Verschillen met de huidige situatie vallen meteen op. Bij het tekenen van de kaart van de kadastrale kaart van 1832 van Hengstdijk had ik die ervaring ook. Uit eerder onderzoek wist ik al dat het oude stratenpatroon van Hengstdijk nog steeds te herkennen is in het huidige. De belangrijkste wijzigingen zijn de nieuwbouwwijkjes, die in de twintigste eeuw zijn ontwikkeld en de Hengstdijkse straatweg die aan het eind van 19e eeuw als tramverbinding is aangelegd. Voor die tijd reisde je van het dorp naar het Vogelfort via de Plevierstraat en de Havendijk.

De kern van Hengstdijk in 1832 .

De kadastrale registers geven de eigendom van de grond en gebouwen weer en soms ook de gebruiker ervan. Opvallend is het grootgrondbezit in de 19e eeuw. Van Alstein uit Brussel, Van Homberg in combinatie met Coppens uit Gent,  en graaf Robbiano uit Brussel bezaten een groot aantal percelen in het gebied dat ik nu in kaart heb gebracht. Het vermoeden is dat dit voortkomt uit het bezit van de kloosters. In de Middeleeuwen hebben de kloosters Oost Zeeuws-Vlaanderen laten in polderen en zij gaven de boerderijen in pacht uit aan de lokale boeren. Vanaf 1794 hoorde Zeeuws Vlaanderen tot Frankrijk. Om de staatskas te spekken en de revolutionaire idealen te realiseren werden in die tijd de adellijke en kerkelijke bezittingen genationaliseerd en verkocht. Grote stukken grond zijn hierdoor waarschijnlijk in het bezit gekomen van vermogende burgers in het toenmalige Frankrijk waar het huidige België en Zeeuws Vlaanderen ook toebehoorden.

De kern van Hengstdijk in 1832. Gebouwen zijn rood gekleurd op het erf oranje. Tuinen zijn olijfgroen en boomgaarden roze.

Als je naar deze kaart kijkt, valt ook op dat arbeiderswoningen vaak een flinke tuin hebben van meestal enkele honderden m² groot. Dit bood de mogelijkheid om voor een deel in eigen voedsel te voorzien. Bij de boerderijen en de woningen van ambachtslieden zien we bovendien vaak een boomgaard zodat er ook fruit op het menu stond. Oudere mensen uit de streek herinneren zich ongetwijfeld de hoogstamboomgaarden die te vinden waren op het erf van de boerderijen.

De kadastrale kaart die ik aan het tekenen ben, is interactief waardoor de mogelijkheid ontstaat bij de percelen achtergrond informatie te bieden. Zo zie je met een muisklik een overzicht verschijnen van de eigenaren en gebruikers van een perceel.

Overzicht van de gebruikers van de boerderij Zuiddijk 4. Het overzicht is ontleend aan het boek Boerderijen in het land van Hulst en de Oorspronkelijke aanwijzende tafel van 1832 van het kadaster.

Voorts kan het bezit van een eigenaar of een gebruiker op de kaart worden getoond. Onderstaand zien we het bezit van Ferdinand van Alstein.

Donkergroen gekleurd is het gebied dat in 1832 eigendom was van Jan Ferdinand van Alstein. Met rood is aangegeven de boerderij Zuiddijk 4 op de achtergrond de eigentijdse kaart van Hengstdijk.

Medio juni verwacht ik het geheel op internet te zetten. Tot die tijd wil ik nog een aantal foutjes uit  de gegevens en tekeningen halen en een nieuwe internetpagina aanmaken waarmee de gegevens gepresenteerd kunnen worden. De paginanaam wordt landvanhulst.nl. Meer daarover in mijn volgende bericht op 4 juni.